یک جهان، یک اینترنت: آیکان، مدیریت هویت های مجازی در جهان یگانه اینترنت

فضای اینترنت، شبکه به هم پیچده‌ای از روابط میان هویت‌های مجازی است. تجربه‌ای حاصل از این پیچیدگی، پیش از این، در دنیای واقعی غیرقابل حصول بوده و هست.

حضور هر فرد در فضای مجازی به واسطه یک سخت‌افزار رخ می‌دهد و همین سخت افزار ملاک و نشان حضور فرد و در حاصل آغازی بای ایجاد هویت مجازی او است. جایی که فرد با یک کد شناسایی می‌شود. بدین ترتیب، افراد در فضای مجازی تبدیل به کدهایی می‌شوند که یکدیگر را به واسطه کدهای‌شان، پیدا کرده و بدانها دسترسی پیدا می‌کنند.

این فضا علاوه بر افراد، دربرگیرنده فضاهای مجازی نیز هست که در قالب هزاران سایت فعال در عرصه اینترنت شناخته می‌شوند؛ فضاهایی که اساسا مجازی هستند و الزاما هیچ مابه ازای خارجی ندارند. این فضاها نیز هر کدام به واسطه کدهایی قابل شناسایی و قابل دسترس می‌شوند.

بدین ترتیب، فضای مجازی به شبکه پیچیده‌ای از هویت‌های مبتنی بر کد تبدیل شده است و بهتر استبگوییم بر همین اساس شکل گرفته است. آن چه این مساله را مهم جلوه می‌دهد، آن است که حضور فرد در فضای مجازی تنها از مجرای همین کدها معنی‌دار می‌شود؛ کدهایی که نقاط اتصال فرد به شبکه روابط می‌شود. بر این اساس، حضور درفضای اینترنتی به معنای ورود به شبکه ارتباطات مجازی است!

این امر با دو اتفاق مهم همراه است: نخست منحصر به فرد بودن کدها به عنوان هویت‌های مجازی و دوم یگانه شدن جهان اینترنت!

بر این اساس، از یک سو، هر فرد و هر فضایی در فضای مجازی نیازمند کدی مفصلا منحصر به فرد است تا دسترسی میان آنها با اختلال همراه نشود. از سوی دیگر، مجموعه افراد حاضر در این شبکه کدها، جهان یگانه‌ای را شکل می‌دهد که افراد با هویت‌های مجازی در یک ظرف مشترک قرار می‌گیرند.

چنین فضای پیچیده‌ای از روابط کدی شده، بی شک نیازمند مدیریت متفاوتی است؛ مدیریتی متمرکز با سیستمی مشخص و استاندارد از تداخل کدها جلوگیری نموده و شبکه پیچیده روابط در این جهان یگانه را مدیریت نماید.

این وظیفه‌ای است که آیکان (ICANN) بر عهده دارد. آیکان یک موسسه غیرانتفاعی است که در سال 1998 تاسیس شده است و هدف آن مدیریت هویت‌های یگانه (IP ها و Domain ها) در دنیای اینترنت است تا این دنیا را به محیطی امن، با دوام و قابل دسترس تبدیل کند. باید تاکید کرد که آیکان هیچ گونه کنترلی بر محتوایی که در اینترنت وجود دارد، شکل می‌گیرد و تبادل می‌شود، ندارد و هیچ نقشی در میزان و سرعت دسترسی مردم در نقاط مختلف جهان به فضای اینترنت ندارد. وظیفه اصلی و حیاتی آیکان، مدیریت کدهایی است که طبق آن افراد و فضاها در فضای مجازی قابل دسترس و قابل اتصال می‌شوند.

شعاری آیکان �یک اینترنت، یک جهان� است. شعاری که جهان اینترنت را به عنوان جهان یگانه‌ای که هویت‌های مجازی در آن در شبکه ارتباطات قرار می‌گیرند، مطرح می‌سازد. به عبارت ساده‌تر، جهان اینترنت، به جهانی تبدیل  شده است که در آن تمامی افراد با کدهای منحصر به فردی قادر هستند به دیگران با کدهای منحصر به فرد متصل شوند و شبکه یگانه‌ای را از نظام روابط شکل دهند. در این میان، آیکان سکان‌داری است که با مدیریت کدها و هویت‌های مجازی، قادر است این شبکه یگانه را مدیریت و کنترل نماید.

لزوم شکل‌گیری سازمانی نظیر آیکان تنها برای مدیریت چنین فضایی مطرح است به همین دلیل ما به ازای خارجی این شرکت برای مدیریت هویت‌های افراد در دنیای واقعی وجود ندارد. این سازمان تمامی هویت‌ها را کددار می‌کند، مدیریت می‌نماید و تحت نظارت و کنترل قرار می‌دهد.

این مساله آغازگر نگاه بدبینانه‌ای نسبت به آیکان به عنوان ابزار قدرت است. مدیریت هویت‌های مجازی از سوی آیکان، در جهانی یگانه، آیکان را موقعیت قدرتی قرار می‌دهد؛ موقعیتی که مدیریت کدها را در اختیار دارد و این کل منسجم را مدیریت می‌کند.

سوالی که مطرح می‌شود این است که چه کسی مدیریت آیکان را بر عهده دارد؟ آیا قدرت مالکیت مدیریت و کنترل هویت‌های مجازی، باعث می‌شود که فضای مجازی به جهانی یکپارچه، تحت نظارت و کنترل فرد یا افراد خاصی با مقاصد خاصی قرار گیرد؟ آیا موقعیت برتر آیکان در مالکیت و مدیریت تمامی گزارش‌ها هویت‌ها در فضای مجازی، آن را به ابزار قدرت و کنترل مدیران آیکان قرار نمی‌دهد؟

تا پیش از سال 1988، موسسه استانداردهای ملی آمریکا به عنوان یک سازمان دولتی تنها موسسه ای بود که به کار ثبت اسامی و قانونی کردن عناوین برای ورود به فضای مجازی می‌پرداخت، اما به واسطه دولتی بودن آن و این که می‌توانست در راستای منافع آمریکا قرار بگیرد، این وظیفه به یک سازمان غیرانتفاعی واگذار شد.

آیکان شرکتی است که با همکاری افراد گوناگون از کشورهای مختلف، مدیریت می‌شود و کنترل آن برعهده هیئت مدیره‌ای بین‌المللی است. علاوه بر این، آیکان دربرگیرنده یک کميته مشورتى است که از اشخاص، سازمان‌ها و اجتماعات و گروههاى تکنيکى از حدود 80 کشور جهان  ايجاد شده است که با آیکان برای تدوين قوانين و مقررات موثر همکاری مى‌کنند. به همین دلیل برخی آن را نمونه بارز و درخشانی از همکاری در عرصه اجتماعات مجازی می‌شناسند.

با این وجود، همچنان نکته‌ای حقوقی، نگرانی از اعمال قدرت بر پایه مالکیت قابلیت کنترل و مدیریت هویت‌های مجازی وجود دارد: آیکان تحت قوانین ایالت کالیفرنیای ایالات متحده امریکا عمل می‌کند. این مساله نگاه بدبینانه‌ای نسبت به آیکان را شکل داده است که بر پایه آن جهان اینترنت، جهانی است که تحت مدیریت و کنترل صاحبان قدرت و بنابراین در جهت اهداف آنان است. در این میان، تنها راه‌حل رفع این نگرانی، تغییر حوزه حقوقی آیکان تلقی می‌شود.

قطعا، موقعیت مدیریتی آیکان همواره با نگرانی در خصوص توانایی اعمال قدرت را به دنبال دارد که با وجود ساختار مشارکتی آن، همچنان به قدرت خود باقی است. اما این امر بدان معنا نیست که جهان قابل کنترل و نظارت مجازی، به واسطه مدیریت متمرکز کدها، جهان جهت‌داری است، هرچند توانایی بهره‌برداری از یگانه بودن این جهان از سوی صاحبان قدرت، پابرجاست.